معرفی

HEK293 یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین رده‌های سلولی انسانی در تحقیقات علوم زیستی است که به دلیل رشد پایدار، سهولت کشت و راندمان بسیار بالای ترنسفکشن، به‌عنوان یک مدل استاندارد در آزمایشگاه‌های زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و بیوتکنولوژی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رده سلولی در سال ۱۹۷۳ از سلول‌های کلیه جنین انسان ایجاد شد و با ورود قطعاتی از ژنوم آدنوویروس نوع ۵ به ژنوم سلول، توانایی تکثیر طولانی‌مدت را به دست آورد.

امروزه HEK293 یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقیقاتی برای تولید پروتئین‌های نوترکیب، بیان ژن، ویرایش ژن، ساخت وکتورهای ویروسی و توسعه درمان‌های ژنی است و نقش مهمی در پیشرفت فناوری‌های نوین پزشکی ایفا می‌کند.

---

مشخصات کلی سلول

---

تاریخچه

رده سلولی HEK293 در سال ۱۹۷۳ توسط Frank Graham در دانشگاه لیدن هلند توسعه یافت. در فرآیند ایجاد این رده، سلول‌های کلیه جنین انسان با DNA برش‌خورده آدنوویروس نوع ۵ ترنسفورم شدند و تنها یکی از کلون‌ها که شماره 293 را دریافت کرد، توانست به رشد پایدار ادامه دهد. همین شماره بعدها به نام رسمی این رده سلولی تبدیل شد.

به دلیل قابلیت بیان بالای ژن‌های خارجی، HEK293 به سرعت به یکی از پرکاربردترین سلول‌های تحقیقاتی در جهان تبدیل شد و امروزه در تولید بسیاری از پروتئین‌های درمانی، آنتی‌بادی‌های نوترکیب و وکتورهای ویروسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

---

ویژگی‌های زیستی

HEK293 دارای ویژگی‌هایی است که آن را به یکی از بهترین رده‌های سلولی برای مطالعات زیست‌شناسی مولکولی تبدیل کرده است.

ویژگی‌های مهم این رده عبارت‌اند از:

• راندمان بسیار بالای ترنسفکشن
• رشد سریع و پایدار
• بیان مؤثر پروتئین‌های نوترکیب
• مناسب برای تولید وکتورهای ویروسی
• قابلیت ویرایش ژن با CRISPR/Cas9
• سازگاری با انواع پلاسمیدها
• قابلیت انطباق با کشت چسبنده و در برخی مشتقات، کشت معلق

---

مورفولوژی

HEK293 یک رده سلولی چسبنده با مورفولوژی اپیتلیال‌مانند است. سلول‌ها معمولاً ظاهری چندضلعی تا گرد دارند و پس از اتصال به سطح فلاسک، به‌صورت تک‌لایه رشد می‌کنند. در شرایط استاندارد، رشد سلول یکنواخت بوده و معمولاً طی دو تا سه روز به تراکم مناسب برای پاساژ می‌رسد.

---

شرایط کشت

شرایط پیشنهادی برای کشت HEK293 عبارت است از:

• محیط کشت: DMEM High Glucose
• سرم: 10 درصد FBS
• گلوتامین: 2 mM (در صورت نیاز)
• آنتی‌بیوتیک: Penicillin/Streptomycin (اختیاری)
• دما: 37 درجه سانتی‌گراد
• CO₂: پنج درصد
• رطوبت: بیش از 95 درصد

پاساژ سلول معمولاً در تراکم ۷۰ تا ۸۰ درصد انجام شده و نسبت تقسیم پیشنهادی بین ۱:۴ تا ۱:۸ است.

---

کاربردهای تحقیقاتی

HEK293 یکی از پرکاربردترین رده‌های سلولی در حوزه بیوتکنولوژی و زیست‌شناسی مولکولی است و در زمینه‌های زیر استفاده می‌شود:

• بیان پروتئین‌های نوترکیب
• تولید آنتی‌بادی‌های نوترکیب
• ترنسفکشن موقت و پایدار
• تولید وکتورهای لنتی‌ویروسی و آدنوویروسی
• ژن‌درمانی
• ویرایش ژن با CRISPR/Cas9
• غربالگری دارویی
• مطالعات گیرنده‌های غشایی
• بررسی مسیرهای انتقال پیام سلولی
• تولید واکسن‌های نوترکیب
• تحقیقات فارماکولوژی

---

مزایا

• راندمان بسیار بالای ترنسفکشن
• رشد آسان و نگهداری ساده
• مناسب برای بیان ژن و پروتئین
• یکی از استانداردترین رده‌های سلولی در بیوتکنولوژی
• سازگاری بالا با انواع روش‌های انتقال ژن
• حجم بسیار زیاد داده‌های علمی موجود

---

محدودیت‌ها

اگرچه HEK293 کاربرد گسترده‌ای دارد، اما محدودیت‌هایی نیز دارد:

• منشأ دقیق سلولی آن هنوز محل بحث است و کاملاً نماینده سلول‌های طبیعی کلیه نیست.
• به دلیل جاودانه‌سازی، برخی ویژگی‌های فیزیولوژیک سلول‌های طبیعی را از دست داده است.
• برای مطالعات مرتبط با عملکرد طبیعی بافت کلیه، همیشه بهترین مدل آزمایشگاهی محسوب نمی‌شود.
• نتایج به‌دست‌آمده باید در مدل‌های زیستی دیگر نیز تأیید شوند.

---

کنترل کیفیت

برای حفظ اعتبار نتایج پژوهشی، توصیه می‌شود HEK293 قبل از استفاده از نظر موارد زیر بررسی شود:

• آزمون عدم آلودگی به مایکوپلاسما
• تأیید هویت سلول با آزمون STR
• بررسی مورفولوژی
• ارزیابی زنده‌مانی پس از ذوب
• ثبت شماره پاساژ

---

محصول ارائه‌شده توسط QuadCell

سلول‌های HEK293 ارائه‌شده توسط QuadCell پس از انجام کنترل‌های اولیه کیفیت و در شرایط انجماد استاندارد عرضه می‌شوند. اطلاعات مربوط به شماره پاساژ، شرایط نگهداری، دستورالعمل احیا و توصیه‌های اولیه برای کشت سلول همراه محصول ارائه می‌شود تا پژوهشگران بتوانند با اطمینان از کیفیت نمونه، آزمایش‌های خود را آغاز کنند.

---

سوالات متداول

آیا HEK293 سلول سرطانی است؟

خیر. HEK293 از سلول‌های کلیه جنین انسان مشتق شده و در اثر ترنسفورماسیون با DNA آدنوویروس جاودانه شده است، اما به‌عنوان یک رده سلولی سرطانی طبقه‌بندی نمی‌شود.

چرا HEK293 برای ترنسفکشن بسیار مناسب است؟

این رده سلولی توانایی بالایی در جذب DNA خارجی و بیان پروتئین‌های نوترکیب دارد، به همین دلیل یکی از رایج‌ترین مدل‌ها برای مطالعات بیان ژن است.

تفاوت HEK293 و HEK293T چیست؟

HEK293T مشتقی از HEK293 است که ژن SV40 Large T Antigen را بیان می‌کند و برای تکثیر پلاسمیدهای دارای مبدأ همانندسازی SV40 و تولید پروتئین با راندمان بالاتر مناسب‌تر است.

آیا HEK293 برای تولید وکتورهای ویروسی استفاده می‌شود؟

بله. این رده سلولی یکی از استانداردترین سلول‌ها برای تولید وکتورهای لنتی‌ویروسی، آدنوویروسی و AAV در تحقیقات و توسعه محصولات زیستی است.

---

منابع پیشنهادی

• Graham FL, van der Eb AJ. A new technique for the assay of infectivity of human adenovirus 5 DNA. Virology. 1973.
• ATCC Cell Line Database.
• Cellosaurus Database.
• DSMZ Cell Line Collection.
• Thomas P, Smart TG. HEK293 cell line: A vehicle for the expression of recombinant proteins. Journal of Pharmacological and Toxicological Methods.